فرش 12 ضلعی مقبره شاه عباس دوم؛ شاهکار ابریشمی دوره صفوی در قم

تاریخچه فرش 12 ضلعی مقبره

شاه عباس دوم صفوی (۱۰۵۲–۱۰۷۷ ق) از پادشاهان نامدار صفوی بود که پس از مرگ، در مقبره‌ای با گنبد ۱۲ ضلعی در کنار حرم حضرت معصومه (س) به خاک سپرده شد. این مقبره که امروز به نام مسجد امام خمینی (ره) شناخته می‌شود، محلی بود که فرشی منحصربه‌فرد برای پوشش کف آن بافته شد. این فرش در سال ۱۰۸۲ قمری (حدود ۳۵۰ سال پیش) توسط نعمت‌الله جوشقانی، استاد بزرگ قالی‌بافی، طراحی شد و اکنون با شماره ثبت ۱۴۰۰ در موزه آستان مقدس حضرت معصومه (س) نگهداری می‌شود.

ویژگی‌های منحصر به فرد فرش

این فرش برخلاف بسیاری از قالی‌های ایرانی که مستطیل شکل هستند، طرحی دوازده ضلعی دارد و دقیقاً متناسب با نقشه مقبره بافته شده‌است. از ویژگیهای فنی این فرش عبارتند از:

• ابعاد و ظرافت: مساحت تقریبی ۵۱ متر مربع، ضخامت تنها ۲ میلی‌متر .
• مواد اولیه: تار و پود از ابریشم خالص .
• رج‌شمار: حدود ۷۰ گره در ۶/۵ سانتی‌متر؛ نشان از نهایت دقت و ریزبافی .
• رنگ بندی: زرد طلایی، قرمز، آبی، سبز، سفید و نخودی روشن؛ هماهنگ با رنگ‌آمیزی سقف مقبره .
• تکنیک بافت: بافت لول و استفاده از دو پود در رنگ‌های قرمز، کرم و طلایی .

الهام از سقف مقبره

یکی از برجسته‌ترین ویژگی‌های این فرش، هماهنگی چشمگیر آن با معماری گنبد دوازده‌ضلعی مقبره است. ترنج‌های مرکزی و نقوش گیاهی فرش، بازتابی مستقیم از تزئینات زیرگنبدی به شمار می‌آیند و نشان می‌دهند که طراح با دقتی هنرمندانه از سقف الهام گرفته‌است. به همین دلیل، میان معماری و بافت فرش نوعی وحدت و پیوستگی پدید آمده است؛ چنان‌که گویی فرش، ادامه‌ای زمینی برای همان آسمان گنبدی است که بر فراز آن قرار دارد.

زبان گیاهان و نقوش ظریف ختایی در فرش

برخلاف بسیاری از قالی‌های ایرانی که نقوش حیوانی و انسانی دارند، در این فرش تنها نقوش گیاهی دیده می‌شود.

• گیاهان از مرکز ترنج (جایی که سنگ مزار شاه عباس دوم قرار داشته) به سمت بیرون در حرکت‌اند که این جهت خود نشانی از رشد و زندگی می‌باشد.
• هرچه به مرکز نزدیک‌تر می‌شویم، نقوش کوچک‌تر و فشرده‌تر شده و هرچه به حاشیه می‌رسیم، بزرگ‌تر و کشیده‌تر می‌شوند؛ گویی انرژی زندگی از مزار به اطراف می‌تراود.
• در حاشیه بیرونی، ۱۲ کتیبه گیاهی دیده می‌شود که با قاب‌های چندضلعی آبی احاطه شده‌اند که باز هم تأکیدی بر هماهنگی با گنبد دوازده‌ضلعی مقبره دارد.

به این ترتیب، فرش دوازده‌ضلعی مقبرۀ شاه عباس دوم تنها یک زیرانداز نیست؛ بلکه تجسمی از بینش هنرمندان صفوی است که درک عمیقی از هماهنگی میان فضا، رنگ و نقش داشتند.

فرش بهشتی؛ ادامه همان سنت ماندگار

فرش دوازده‌ضلعی شاه عباس دوم، نمونه‌ای بی‌بدیل از هنر صفوی است؛ اثری که نشان می‌دهد چگونه ایرانیان توانسته‌اند معماری، نقوش گیاهی و بافت را در هم آمیزند و اثری پدید آورند که نه تنها کارکردی کاربردی دارد، بلکه تجسمی از اندیشه دوران خود است.
اما پرسش اینجاست: آیا این سنت باشکوه امروز نیز ادامه یافته‌است؟
همان روحی که هنرمندان صفوی در تار و پود ابریشم دمیده بودند، امروز در فرش بهشتی همچنان زنده است. هر طرحی که بر قالی جان می‌گیرد، در امتداد همان ریشه‌های عمیق فرهنگی است. اگر شاهکار صفویان با الهام از معماری و سقف مقبره شکل گرفت، در فرش بهشتی نیز الهام از طبیعت، گلستان‌های ایرانی و نگاره‌های ماندگار دیده می‌شود؛ با این تفاوت که طراحی‌ها با دقتی نوین و هماهنگ با فضای زندگی امروز بازآفرینی شده‌اند.
کلکسیون تبریز فرش بهشتی، نمونه‌ای روشن از این پیوند است. در این مجموعه، نقوشی از گل‌های ختایی، انواع قاب و خشت و ترنج‌های باشکوه 12کلاله‌ای به چشم می‌خورد که یادآور ترنج 12 ضلعی قالی مقبره می‌باشد. این فرش‌ها نه تنها اصالت و وقار سنتی خود را حفظ کرده‌اند، بلکه به گونه‌ای طراحی شده‌ که با دکوراسیون مدرن نیز هماهنگی کامل دارند. به همین دلیل، مشتریان امروزی می‌توانند از زیبایی فرش ایرانی در خانه‌های خود لذت ببرند.
ویژگی مهم فرش بهشتی، دقت در انتخاب رنگ‌هاست. همان‌گونه که رنگ‌های زرد طلایی، لاجوردی و سرخ در فرش دوازده‌ضلعی مقبره، بازتابی از سقف و معماری بودند، در فرش‌ بهشتی نیز ترکیب رنگ‌ها با دقت بالا انتخاب شده تا هارمونی چشم‌نوازی میان فرش و فضای پیرامون ایجاد گردد. در کلکسیون تبریز فرش بهشتی، رنگ‌های روشن و شاد به کار رفته‌ تا حس طراوت و زندگی را به محیط ببخشد.
فرش بهشتی علاوه بر وفاداری به سنت، نوآوری را نیز فراموش نکرده‌است. اگر در گذشته فرش‌ها تنها برای زیارتگاه‌ها، دربارها و خانه‌های اعیان بافته می‌شدند، امروز فرش بهشتی این میراث را به خانه‌های همه مردم آورده‌است. ضخامت استاندارد، رج‌شمار بالا و استفاده از الیاف باکیفیت، سبب شده که فرش‌های این برند هم زیبا باشند و هم بادوام؛ درست همان‌گونه که فرش‌های صفوی قرن‌ها پابرجا مانده‌اند.
این استمرار سنت در عین نوآوری، وجه تمایز فرش بهشتی است. فرش‌های این مجموعه نه تنها کف خانه‌ها را زینت بخشیده، بلکه داستانی تاریخی و هنری را با خود به همراه دارند. هر نقش و رنگ، حامل پیام نسلی از هنرمندان ایرانی است که زیبایی را در زندگی جاری کردند. به همین دلیل است که خریداران فرش بهشتی، تنها یک زیرانداز نمی‌خرند، بلکه میراثی فرهنگی و هنری را به خانه می‌برند.
فرش بهشتی با تمرکز بر کیفیت، طراحی اصیل و توجه به نیازهای زندگی معاصر، ادامه همان راهی است که هنرمندان صفوی آغاز کرده بودند. در حقیقت، می‌توان گفت که اگر فرش دوازده‌ضلعی شاه عباس دوم تجسمی از پیوند آسمان و زمین بود، فرش بهشتی، امروز تجسمی از پیوند سنت و زندگی مدرن است.

شما می‌توانید تنوع فرش‌های کلاسیک ما را به راحتی از طریق لینک زیر در فروشگاه فرش بهشتی مشاهده و انتخاب کنید.

فروشگاه فرش بهشتی