تاریخچه پیدایش فرش و هنر فرش بافی

دسته بندی : مقالات
تعداد دیدگاه : 0

تا حالا این سوال براتون پیش آمده که فرش و هنر بافتن فرش ،چرا و چگونه به‌وجود آمده؟! تاریخچه پیدایش فرش از چه زمانی بوده؟ امروز می خواهیم در رابطه با تاریخچه فرش و همینطور معرفی قدیمی ترین فرش جهان برای شما بازگو کنیم. پس با ما همراه باشید تا قصه‌ی پرنقش و نگارِ فرش را برای شما عزیزان تعریف کنیم.

فرش هم مثل همه اختراعات قبل از شکل گرفتن خود کالا ، نیاز به بودن کالا احساس می شد.

حدود ۶۰۰۰ سال پیش انسان‌ها کشاورز یا دام‌پرور بودند و از طریق ، یکی از این دو ، نیاز‌ اولیه‌ی خود به خوراک و پوشاک رفع می کردند؛ حالا نیاز به رفاه و آرامش بیشتر هنگام استراحت کردن یا خوابیدن داشتند.‌ پس نیاز به یک کالا‌ی جدید داشتند؛ که مثل لباس راحت و گرم و نرم باشد و امکان راحتی بیشتر هنگام استراحت روی زمین به آنها بدهد.

 

 خواستگاه پیدایش فرش!؟!

در اروپا به علت سردی هوا و نم ،انسان‌ها کمتر تمایل به استراحت کردن و یا نشستن به روی زمین رو داشتند؛ پس اروپا سرآغاز تاریخچه پیدایش فرش نیست.

اما مردم آسیا شرایط آب‌ و هوای متعادل‌تر و زمین‌گرم تری داشتند. پس برای استراحت مناسب‌ترین مکان، زمین بود. برای در امان ماندن از ناهمواری و مقابله با سرما و گرمای زمین انسان‌ها شروع به استفاده‌ از کفپوش‌ها یا زیراندازهای‌ طبیعی مانند برگها یا بخش های نرم گیاهان و یا حتی پوست حیوانات ،خصوصا حیواناتی که پوستی با مو یا پشم بُلند تری داشتند، کردند.

به مرور ساختن زیرانداز‌هایی متناسب با مواد اولیه‌ی هر منطقه‌ باب(رایج) شد و بعد به تکامل حصیر بافی رسید. به دلیل اینکه این دسته از حصیرها و زیراندازها از مواد تجزیه پذیر تشکیل شده‌بودند؛ نسخه‌ی فیزیکی از این حصیربافی ها در دسترس نیست اما شواهد مبتنی بر نساجی(ریسندگی و بافندگی) بر روی نگاره ها ، کوزه‌ها و نوشته‌های تاریخی مشهود است. که همه‌ی اینها نشانگر این است که مشرق ،سرزمین پیدایش تاریخچه ی فرش و بافت اولیه‌ی بوده است.

باتوجه به شواهد زمخت‌ترین کفپوش‌ها، حصیرهایی بودند که از نی بافته شده بودند. اما بافت هاى پرُز دار( همان خاب دار) نبودند و به صورت تخت بافته می‌شدند.

پیدایش بافت پُرزدار ، پيدايش فرش امروز

احتمالا هدف بافت فرش‌های خاب دار ( سه‌بعدی ) احتمالا شبیه‌سازی از گرما و راحتی پوست حیوانات بوده است. (نخ‌ تار‌ و پود به عنوان پوست و نخ خاب به عنوان مو یا پشم روی سطح پوست.)

بدین طریق آسیایی‌ها موفق شدند تا با بافتن فرش سطحی نرم ، گرم و راحت را برای نشستن و خوابیدن روی سطح زمین خلق کنند.

فرش پازیریک، قدیمی‌ترین فرش کشف شده

  • در سال ١٣٢٧ هجرى، در يكى از معابد جنوب سيبرى، در منطقه‌ای به نام پازیریک ،تکه‌ای فرش کشف شد.
  • فرش پازیریک ،قدیم ترین بافت بافت خاب‌داری (پرز دار) است که تاکنون یافت شده است پس میتواند نشانگر خوبی برای پیش بینی تاریخچه پیدایش فرش باشد.
  • پازیریک با دفن شدن زیر یخ از پوسیدگی کامل در امان مانده است.
  • پازیریک فرشی با بافت ظریف و تکرار شونده است.
  • پازیریک از نظر الگو شناسی حامل چند فرهنگ متفاوت است.
  • نوع گره‌ی فرش ، گره‌ی ترکی است .
  • حاشیه‌های آن مشخصاً ایرانی است.
  • رنگ زمینه‌ قرمز ترکمنی با مایه‌های آبی،زرد و سفید است.
  • تصویر اسبی در فرش تکرار شده که نشانه‌های کاملا ایرانی دارد؛همچون : دم اسب ، نمد زیر زین و آرایش مرتب موهای سوارکار و نحوه پردازش ساز و برگ.
  • باقیمانده‌های ابریشم و طرحی از قو در تکه‌ دوزی روی فرش وجود دارد که الهام گرفته از طرح‌های چینی است.
  • از گلبرگ های آشوری در نقش این فرش استفاده شده است.
  • تصویر گوزنی که در این فرش است که به “گوزن خالدار ایرانی ” معروف است .
جزییات نقش فرش پازیریک

اختلاف نظر‌های فراوانی بر‌سر موضوع ایرانی بودن یا نبودن ، فرش پازیریک مطرح است.

اما عده‌ای از مورخان این فرش را متعلق به دوره‌ی هخامنشیان می‌دانند و نمی توان فراوانی عناصر ایرانی را در این فرش نادیده گرفت.

در نهایت شاید پازیریک نتواند محل دقیق بافته شدن خود را به ما بگوید؛ اما این فرضیه را تقویت می کند که بیابانگردها هنر فرش بافی را در سراسر آسیا پراکنده‌ کردند.

 

ضمن اینکه مطالعه‌ی پازیریک به عنوان قدیمی ترین فرش پیدا‌ شده؛ به ما این امکان را داده ‌است تا تاریخ حدودی هنر فرش بافی و یا تاریخچه پیدایش فرش را  ۲۵۰۰ تا ۳۹۰۰ سال قبل از میلاد مسیح ، پیش بینی کنیم.

قالی پازیریک در حال حاضر در موزه‌ی هرمیتاژ در سن‌پترژبورگ قرار دارد.

 

تصویر کامل یک فرش پازیریک که تکه هایی از آن از بین رفته است.

تصویر کامل یک فرش پازیریک که تکه هایی از آن از بین رفته است.

شاید برای شما هم جالب باشد که بدانید یک فرش با 25 تیکه متفاوت ، قصه هفت خوان رستم را روایت کرده است و به عنوان فرش شاهنامه و یا فرش تصویری شاهنامه نیز از آن نام می برند.

تاریخچه پیدایش فرش شرقی تا فتح اروپا

همانطور که پیشتر گفتیم؛ آغاز تاریخچه پیدایش فرش در شرق بوده است اما‌ اینکه آغاز این پیدایش دقیقا کدام کشور یا کدام شهرها بوده موضوعی نامعلوم است.

اما با مراجعه به کتب تاریخی می توان اطلاعاتی درباره‌ی برخی از مراکز فرش‌ بافی که امروز نیز وجود دارند؛ دریافت کرد.

در انجیل و ادبیات کلاسیک، بارها به وجود هنر‌فرش‌بافی اشاره شده است.

هومر، حماسه سرای معروف‌یونانی (سدهٔ هفتم پیش از میلاد) از کاناپه‌ای که با قالی ارغوانی رنگ مفروش شده است ؛صحبت می کند.

گزنفون ، مورخ،فیلسوف و سردار آتنی ، که در سال ۴۰۱ پیش از میلاد مسیح ،توضیح داده است که ایرانیان باستان عادت دارند روی قالی‌های نرم استراحت کنند.

 

هنر بافتن فرش کشورهای آسیای صغیر، ترکیه، قفقاز، ایران، ترکمنستان، پاکستان، افغانستان، هند، تبت، چین، مصر، اسپانیا و حتی کشورهای شبه‌جزیرهٔ بالکان مانند رومانی را می‌یابیم که هنر و صنعت فرش‌بافی در آن‌ها وجود دارد؛ اما پژوهشگران معتقدند که ایرانیان نخستین قومی بودند که بافتن فرش را آغاز کردند.

این صنعت به احتمال زیاد توسط کولی‌ها در سراسر ایران باستان پخش شد و سپس بیابان گردان این هنر را با خود در تمام آسیا پخش کردند.

صنعت فرش بافی ۱۰۰۰ سال پیش از میلاد مسیح توسط مورها به اسپانیا شناسانده شد و در طی جنگهای صلیبی ، قالی ترکی‌ به اروپا برده شده و کشور گشایی اسکندر مقدونی از شرق تا هند و از غرب تا مصر و مدیترانه باعث پراکنده شدن این هنر شد. در واقع چیزی که فرش را تا به امروز زنده نگه‌داشته جنگ بوده ‌است.

در روم نیز فرش و فرش‌بافی بوده ؛اما‌ با حمله‌ی بربرها از بین می‌رود.

اما شرقی‌ها توانستند تا ظهور اسلام این هنر را حفظ کنند؛ و تا به امروز به مثال گوهری ارزشمند از هنر فرش بافی نگهداری کنند.

نظرات کاربران

02141173

نیاز به مشاوره دارید؟